میگویند عنصر وجودیام باد است، طالعبینها نمیگویند، آدمهایی که مرا میشناسند میگویند. نمیدانم این خاصیت است یا ضعف، که نمیتوانم برای مدت طولانی یک جا بند شوم. سفر میکنم و از رقص قاصدک در باد مینویسم.
۱۳۹۰ مرداد ۲۷, پنجشنبه
۱۳۹۰ مرداد ۱۹, چهارشنبه
نگاههای پر از درد
این سفر آخر وقتی در کیتو بودم یکبار به خانهی فرهنگ در مرکز شهر رفتم که دو نمایشگاه عکس داشت. اولی در محوطهی آزاد، نمایشگاه عکسهای عالی از ماچوپیچوی پرو، و دومی نمایشگاه عکس دربارهی جنگ، که خیلی تاثیرگذار بود و آدم را تا مدتی گیج میکرد. نمایشگاه از آثار عکاسی بود از کسانی که بر اثر انفجار مین دچار نقض عضو شدند. در یکی از سالنها، در یک سمت عکس از انواع مینها بود با اطلاعات کشورهای سازندهشان، و روبروی آنها، تصویر انسانهای درد کشیدهای که حتی در جنگ شرکت نداشتند. تصویر زنان و مردان و کودکانی از افغانستان، کامبوج، کلمبیا، عراق، سومالی... تصاویر سیاه و سفید چاپ شده در قطع بزرگ که انگار توی روح آدم رسوخ میکرد و کاری میکرد آن نگاههای پر از درد هیچوقت از ذهنت بیرون نروند.
امروز از صبح به یاد آن تصاویر و آن نگاهها بودم.
امروز از صبح به یاد آن تصاویر و آن نگاهها بودم.
اینکا
حتما نام اینکا به گوشتان خورده، امپراطوری عظیمی که بر مناطق کوهستان آند و اطراف آن حکومت میکرد. مرکز حکومت اینکاها شهر کوزکو بود که مرکز اداری، سیاسی و دفاعی حکومتشان محسوب میشد. در هنگام رویارویی با اسپانیاییها، حکومت اینکا دچار مشکلات داخلی و منطقهای شده بود و همین مسئله به همراه عوامل دیگر از جمله قابل دسترس بودن مراکز و شهرها، اسلحههای ابتدایی در مقابل باروت، و بیماریهای جهان قدیم باعث شد تا در مقابل نیروهای اسپانیایی به سرعت شکست خوردند.
قبلا دربارهی شهر کوزکو در این پست توضیح داده بودم و خواندن دوبارهی آنرا به همراه پستهای بعدیش را توصیه میکنم.
همانطور که در دو سه پست گذشته توضیح دادم اعتقادات اینکا مجموعهای بود از اعتقادات تمدنهای پیشین. سه اصل اینکا :۱- دزدی مکن ۲- دروغ مگو ۳- تنبل مباش اساس احکام و قوانین اجتماعی را تشکیل میدادند.
خورشید در اعتقادات اینکا اهمیت اساسی داشت و منشاء زندگی محسوب میشد. اینکاها به تناسخ اعتقاد داشتند. بزرگان اینکا و افراد منتخب پس از مرگ مومیایی میشدند. اجساد سایر مردگان را نه در زمین بلکه در غارها، یا در بالای کوه و به صورت نشسته دفن میکردند تا به خورشید و گرمای آن نزدیک باشند. افراد غیر اینکا یا رانده شده، در زمین دفن میشدند تا در سرما و تاریکی جاودانه بمانند. در جایی خوانده بودم که اینکاها اجساد مومیایی شده را در مراسم خاص از مدفنشان بیرون میآوردند، لباسهای زیبا به آنها میپوشاندند و آنها را در شهر میگرداندند، شاید به این دلیل که میخواستند آنها را در زندگی خود شریک کنند. وقتی اینکای مهمی میمرد، اجساد مومیایی شده را هم به میدان شهر کوزکو میآوردند تا در مراسم تدفین اینکای تازه متوفی شرکت کنند.
سلسله مراتب اینکا به ترتیب اهمیت به این صورت بود: در راس همه امپراطور اینکا قرار داشت، پس از او افراد با نفوذ که میشود به آنها سران مذهبی هم گفت، کسانی که مسئول مراسم مذهبی از جمله قربانی کردن انسان و حیوان بودند، پس از آنها هنرمندان و معماران قرار داشتند و همین اهمیت باعث شده که آثار متحیر کننده از آن دوران بهجا بماند. البته در این طبقه، فرماندهان نظامی نیز قرار داشتند. پس از آنها کشاورزان، و در آخر بردگان.
معماری اینکا به طور قطع مهمترین اثر به جا مانده از آن تمدن بزرگ است. علاوه بر اینکه این آثار متحیر کننده بدون استفاده از ابزار معمول در دنیای قدیم ساخته شدهاند، طراحی پازل مانند دیوارها نیز باعث شگفتی بیننده میشوند. سنگهای ساختمانی به طوری شکسته میشدند تا در همدیگر چفت بشوند و به اینصورت دیوارها بالا میرفت.
چرا باید از ماچوپیچو دیدن کنید؟
ماچوپیچو یا به قول محلیها ماچوپیکچو یا شهر گمشده، یکی از نمونههای نادر معماری اینکاست که در دوران تسخیر اسپانیاییها از دید آنها پنهان ماند و در سال ۱۹۱۱ میلادی توسط باستانشناس امریکایی هیرام بینگهم کشف شد. البته آثار یافتشده در آنزمان برای تحقیق و بررسی به دانشگاه ییل Yale منتقل شد و عدم بازگشت آنها باعث تیره شدن مناسبات کشور پرو با امریکا گردیده.
با اولین نگاه به محلی که شهر ماچوپیچو قرار گرفته، میتوان به دقت نظر اینکا در انتخاب محل مناسب برای بنا کردن شهرهایشان پی برد. اگر با دقت به تصویر نگاه کنید میتوانید نیمرخ یک انسان (به صورت خوابیده) را در کوههای احاطه کنندهی شهر ببینید. این مسئله به هیچوجه اتفاقی نیست و در اغلب شهرهای مهم اینکا به اشکال مختلف مانند پوما و یا عقاب تکرار شده، که در دوران پس از اینکا با گسترش شهرها از طرح اولیه خارج شده.
معماری ماچوپیچو به اندازهی معماری شهرهای اطراف و خصوصا کوزکو بینقص نیست. در واقع میشود گفت معبد خورشید شهر کوزکو بهترین مثال در ظرافت معماری اینکاست و شهر ساکسایوامان در نزدیکی کوزکو بهترین مثال دربارهی عظمت معماری آنهاست. اما همانطور که گفتم، اهمیت ماچوپیچو در دستنخورده بودن شهر تا زمان ورود باستانشناسهاست که به محفوظ ماندن اصالت آن کمک کرده.
قبلا دربارهی شهر کوزکو در این پست توضیح داده بودم و خواندن دوبارهی آنرا به همراه پستهای بعدیش را توصیه میکنم.
همانطور که در دو سه پست گذشته توضیح دادم اعتقادات اینکا مجموعهای بود از اعتقادات تمدنهای پیشین. سه اصل اینکا :۱- دزدی مکن ۲- دروغ مگو ۳- تنبل مباش اساس احکام و قوانین اجتماعی را تشکیل میدادند.
| سه چشمه نشان دهندهی سه اصل اینکا. جزیرهی خورشید، بولیوی |
سلسله مراتب اینکا به ترتیب اهمیت به این صورت بود: در راس همه امپراطور اینکا قرار داشت، پس از او افراد با نفوذ که میشود به آنها سران مذهبی هم گفت، کسانی که مسئول مراسم مذهبی از جمله قربانی کردن انسان و حیوان بودند، پس از آنها هنرمندان و معماران قرار داشتند و همین اهمیت باعث شده که آثار متحیر کننده از آن دوران بهجا بماند. البته در این طبقه، فرماندهان نظامی نیز قرار داشتند. پس از آنها کشاورزان، و در آخر بردگان.
معماری اینکا به طور قطع مهمترین اثر به جا مانده از آن تمدن بزرگ است. علاوه بر اینکه این آثار متحیر کننده بدون استفاده از ابزار معمول در دنیای قدیم ساخته شدهاند، طراحی پازل مانند دیوارها نیز باعث شگفتی بیننده میشوند. سنگهای ساختمانی به طوری شکسته میشدند تا در همدیگر چفت بشوند و به اینصورت دیوارها بالا میرفت.
![]() |
| ماچوپیچو، پرو |
ماچوپیچو یا به قول محلیها ماچوپیکچو یا شهر گمشده، یکی از نمونههای نادر معماری اینکاست که در دوران تسخیر اسپانیاییها از دید آنها پنهان ماند و در سال ۱۹۱۱ میلادی توسط باستانشناس امریکایی هیرام بینگهم کشف شد. البته آثار یافتشده در آنزمان برای تحقیق و بررسی به دانشگاه ییل Yale منتقل شد و عدم بازگشت آنها باعث تیره شدن مناسبات کشور پرو با امریکا گردیده.
با اولین نگاه به محلی که شهر ماچوپیچو قرار گرفته، میتوان به دقت نظر اینکا در انتخاب محل مناسب برای بنا کردن شهرهایشان پی برد. اگر با دقت به تصویر نگاه کنید میتوانید نیمرخ یک انسان (به صورت خوابیده) را در کوههای احاطه کنندهی شهر ببینید. این مسئله به هیچوجه اتفاقی نیست و در اغلب شهرهای مهم اینکا به اشکال مختلف مانند پوما و یا عقاب تکرار شده، که در دوران پس از اینکا با گسترش شهرها از طرح اولیه خارج شده.
| معبد خورشید، مکان مقدس شهر ماچوپیچو |
![]() |
| اهمیت آب در تمدن اینکا باعث شده که چشمهها با معماری چشمگیری تزیین بشوند. در واقع نمیشود چشمهای را در حالت طبیعی در منطقه یافت. |
معماری ماچوپیچو به اندازهی معماری شهرهای اطراف و خصوصا کوزکو بینقص نیست. در واقع میشود گفت معبد خورشید شهر کوزکو بهترین مثال در ظرافت معماری اینکاست و شهر ساکسایوامان در نزدیکی کوزکو بهترین مثال دربارهی عظمت معماری آنهاست. اما همانطور که گفتم، اهمیت ماچوپیچو در دستنخورده بودن شهر تا زمان ورود باستانشناسهاست که به محفوظ ماندن اصالت آن کمک کرده.
![]() |
| نحوهی شکستن سنگها برای استفاده در دیوارها |
![]() |
| سه پنجره. مکان مقدس در ماچوپیچو |
ویدئوی ساخته شده توسط نشنال جئوگرافی دربارهی ماچوپیچو را از اینجا ببینید
۱۳۹۰ مرداد ۱۸, سهشنبه
تمدنهای کوههای آند
کلمهی دقیق آنرا نمیدانم، که پادشاهی میگویند و یا حکمرانی. مناطق مختلف امریکای جنوبی در طول زمان حکمرانان متعددی به خود دیدهاند، که باستانشناسان امروز با توجه به آثاری که از آن زمان بهجای مانده میتوانند نحوهی زندگی آنان را تخمین بزنند.
قبلا توضیح دادم که امپراطوری اینکا که مناطق بسیار وسیعی از جنوب کلمبیا تا شمال شیلی و آرژانتین را در بر داشت، نتیجهی تکامل تمدنهای پیشین بود که البته تنوع بسیاری داشتند. چند گروهی که من بیشتر با آثار آنها برخورد کردم واری Huari تیواناکوTihuanacu پوکارا Pucara و مویسکا Muisca بودند که البته به این تعداد محدود نمیشوند.
گروه واری (به انگلیسی Wari نوشته میشود) مناطق کوهستانی و ساحلی جنوب پرو را در بر میگرفت که امروزه آب و هوای بسیار خشک و بیابانی دارد و تصور اینکه در گذشته محل کشت و زرع بوده مشکل به نظر میرسد. اتفاقا پروژهی باستانشناسی که در جنوب کشور پرو کار میکردیم روی مرز محدودهی این تمدن با تمدن تیواناکو بود و کار حفر و تحقیق ما نشان میداد که آب و هوای منطقه در طی چند صد سال تا چه حد تغییر کرده. یک توضیح کوچک بدهم که در کار باستانشناسی، باید لایه لایه از خاک برداشته شود به طور مثال اگر روی یک زمین صد متری کار میکنید برداشت اولیه باید طوری باشد که در سر تا سر این زمین خاک یکرنگ باشد که نشان دهندهی یک دورهی تاریخی است و پس از آن حفاری ادامه پیدا میکند تا به رنگ دیگر برسید و تمام اشیا و نمونههایی از خاک به دست آمده باید به دقت طبقه بندی و انبار شوند. کار در منطقهی توراتا در جنوب پرو از این جهت برای ما آسان بود که تاریخ فوران آتشفشان در نزدیکی آن محل را میدانستیم و وقتی به سطح خاکستر آتشفشانی رسیدیم میتوانستیم تاریخ اشیاء بالاتر و پایینتر از این لایه را تخمین بزنیم. به هر صورت، ذرات میکروسکپی از خاک بدست آمده در زیر سطح خاکستر دارای ذرات گرده از گیاهان گوناگونی بود که زمانی در این منطقه موجود بودند. واریها که اغلب از اقوام کچوا بودند، از طریق کشاورزی طبقه طبقه در مناطق شیبدار استفاده میکردند که این روش پس از آنها توسط اینکاها به تکامل رسید. واریها سیستمی شبیه به باج و خراج درست کرده بودند و مالیاتی که مردم عادی به قشر حاکم پرداخت میکردند صرف جنگ و مراسم مذهبی میشد و به مردم برنمیگشت و بعدها جزو قوانین حکومتی اینکا قرارگرفت. همچنین روشی ابداعی برای سرشماری مایملک خود داشتند که به طور گسترده توسط اینکاها استفاده میشد.
تیواناکوها ( در انگلیسی Tiwanaku نوشته میشود) گروهی بودند که از بیش از هزار سال پیش از میلاد در غرب کشور بولیوی و شمال شیلی تمدن خود را سر و شکل دادند و اغلب آیمارا بودند. همانطور که در مطلب مربوط به قوم آیمارا توضیح دادم تیواناکوها روشی در معماری به کار بردند که بعدها توسط اینکاها استفاده شد. در واقع در زمان کشورگشایی اینکا تیواناکو همچنان بر منطقه حکومت میکرد و مغلوب اینکا شد. این شکست باعث شد اعتقادات و زبان اینکا (کچوا) بر منطقه تحمیل شود و بسیاری از آثار تمدن تیواناکو از بین برود. از نظر کشاورزی، تیواناکو روشی در کشاورزی ابداع کرده بود که امروزه به آن سوکا کوژو suka kollus میگویند و نوعی حفاری کانال و آبیاری است که کاری طاقتفرساست ولی بازدهی زمین را به طرز قابل توجهی بالا میبرد.
پوکارا در واقع تمدن پیش از تیواناکو و واری بود که آثار بسیار محدودی از آن دوران به جا مانده.
مویسکا تمدنی بود که در قسمتهای شمالی و کلمبیایی امروزی حکومت میکرد و کاملا با حکومتهای وقت مانند واری، تیواناکو و بعدها اینکا متفاوت بود. اگر در آن نوع حکومتها عدهای به عنوان افراد برتر بر مردم منطقه حاکم بودند، مویسکا به صورت همپیمانی گروههای مختلف اداره میشد و یک حاکم مطلق نداشت. این گروهها در برابر دشمنان مشترکشان متحد میشدند و منافع اقتصادی در بینشان مشترک بود. اهمیت دوران مویسکا، به جز سیستم حکومتیاش، در بهرهبرداری و ساخت اشیاء مسی، طلا و جواهرآلات بود که از مصارف روزانه تا مراسم مذهبی و جنگ استفاده میشد و البته این نمایان بودن ثروت باعث شد تا منطقه به تاراج اسپانیاییها در بیاید و تا آخرین رییس قبیله توسط اسپانیاییها کشته شود. قسمت بزرگی از آثار مویسکا توسط مهاجمین غارت شد و داستان کشتیهای اسپانیایی مملو از طلا و جواهر که در جنگ با رقبای خود در دریای کاراییب غرق شدند هنوز بر سر زبانهاست. همچنین معدن نمک و ذغالسنگ که امروزه کلمبیا از آنها بهره برداری میکنند باقیمانده از دوران مویسکاست.
قبلا توضیح دادم که امپراطوری اینکا که مناطق بسیار وسیعی از جنوب کلمبیا تا شمال شیلی و آرژانتین را در بر داشت، نتیجهی تکامل تمدنهای پیشین بود که البته تنوع بسیاری داشتند. چند گروهی که من بیشتر با آثار آنها برخورد کردم واری Huari تیواناکوTihuanacu پوکارا Pucara و مویسکا Muisca بودند که البته به این تعداد محدود نمیشوند.
گروه واری (به انگلیسی Wari نوشته میشود) مناطق کوهستانی و ساحلی جنوب پرو را در بر میگرفت که امروزه آب و هوای بسیار خشک و بیابانی دارد و تصور اینکه در گذشته محل کشت و زرع بوده مشکل به نظر میرسد. اتفاقا پروژهی باستانشناسی که در جنوب کشور پرو کار میکردیم روی مرز محدودهی این تمدن با تمدن تیواناکو بود و کار حفر و تحقیق ما نشان میداد که آب و هوای منطقه در طی چند صد سال تا چه حد تغییر کرده. یک توضیح کوچک بدهم که در کار باستانشناسی، باید لایه لایه از خاک برداشته شود به طور مثال اگر روی یک زمین صد متری کار میکنید برداشت اولیه باید طوری باشد که در سر تا سر این زمین خاک یکرنگ باشد که نشان دهندهی یک دورهی تاریخی است و پس از آن حفاری ادامه پیدا میکند تا به رنگ دیگر برسید و تمام اشیا و نمونههایی از خاک به دست آمده باید به دقت طبقه بندی و انبار شوند. کار در منطقهی توراتا در جنوب پرو از این جهت برای ما آسان بود که تاریخ فوران آتشفشان در نزدیکی آن محل را میدانستیم و وقتی به سطح خاکستر آتشفشانی رسیدیم میتوانستیم تاریخ اشیاء بالاتر و پایینتر از این لایه را تخمین بزنیم. به هر صورت، ذرات میکروسکپی از خاک بدست آمده در زیر سطح خاکستر دارای ذرات گرده از گیاهان گوناگونی بود که زمانی در این منطقه موجود بودند. واریها که اغلب از اقوام کچوا بودند، از طریق کشاورزی طبقه طبقه در مناطق شیبدار استفاده میکردند که این روش پس از آنها توسط اینکاها به تکامل رسید. واریها سیستمی شبیه به باج و خراج درست کرده بودند و مالیاتی که مردم عادی به قشر حاکم پرداخت میکردند صرف جنگ و مراسم مذهبی میشد و به مردم برنمیگشت و بعدها جزو قوانین حکومتی اینکا قرارگرفت. همچنین روشی ابداعی برای سرشماری مایملک خود داشتند که به طور گسترده توسط اینکاها استفاده میشد.
تیواناکوها ( در انگلیسی Tiwanaku نوشته میشود) گروهی بودند که از بیش از هزار سال پیش از میلاد در غرب کشور بولیوی و شمال شیلی تمدن خود را سر و شکل دادند و اغلب آیمارا بودند. همانطور که در مطلب مربوط به قوم آیمارا توضیح دادم تیواناکوها روشی در معماری به کار بردند که بعدها توسط اینکاها استفاده شد. در واقع در زمان کشورگشایی اینکا تیواناکو همچنان بر منطقه حکومت میکرد و مغلوب اینکا شد. این شکست باعث شد اعتقادات و زبان اینکا (کچوا) بر منطقه تحمیل شود و بسیاری از آثار تمدن تیواناکو از بین برود. از نظر کشاورزی، تیواناکو روشی در کشاورزی ابداع کرده بود که امروزه به آن سوکا کوژو suka kollus میگویند و نوعی حفاری کانال و آبیاری است که کاری طاقتفرساست ولی بازدهی زمین را به طرز قابل توجهی بالا میبرد.
پوکارا در واقع تمدن پیش از تیواناکو و واری بود که آثار بسیار محدودی از آن دوران به جا مانده.
مویسکا تمدنی بود که در قسمتهای شمالی و کلمبیایی امروزی حکومت میکرد و کاملا با حکومتهای وقت مانند واری، تیواناکو و بعدها اینکا متفاوت بود. اگر در آن نوع حکومتها عدهای به عنوان افراد برتر بر مردم منطقه حاکم بودند، مویسکا به صورت همپیمانی گروههای مختلف اداره میشد و یک حاکم مطلق نداشت. این گروهها در برابر دشمنان مشترکشان متحد میشدند و منافع اقتصادی در بینشان مشترک بود. اهمیت دوران مویسکا، به جز سیستم حکومتیاش، در بهرهبرداری و ساخت اشیاء مسی، طلا و جواهرآلات بود که از مصارف روزانه تا مراسم مذهبی و جنگ استفاده میشد و البته این نمایان بودن ثروت باعث شد تا منطقه به تاراج اسپانیاییها در بیاید و تا آخرین رییس قبیله توسط اسپانیاییها کشته شود. قسمت بزرگی از آثار مویسکا توسط مهاجمین غارت شد و داستان کشتیهای اسپانیایی مملو از طلا و جواهر که در جنگ با رقبای خود در دریای کاراییب غرق شدند هنوز بر سر زبانهاست. همچنین معدن نمک و ذغالسنگ که امروزه کلمبیا از آنها بهره برداری میکنند باقیمانده از دوران مویسکاست.
| اثر کوچکی باقیمانده از دورهی مویسکا که همپیمانی گروههای مختلف را نشان میدهد. موزهی طلا در بوگوتا کلمبیا |
| اشیا ساخته شده از طلا که در هنگام جنگ و یا شکار و مراسم مذهبی استفاده میشد. موزهی طلا، بوگوتا کلمبیا |
۱۳۹۰ مرداد ۱۷, دوشنبه
۱۳۹۰ مرداد ۱۴, جمعه
اقوام کوههای آند: کچوا
امروزه کچوا به گروه بسیار بزرگی از ساکنین مناطق کوهستانی آند در امریکای جنوبی اطلاق میشود. کچوا مجموعهی قبایل بسیاری را در بر میگیرد که از جنوب کلمبیا تا شمال آرژانتین و شیلی امتداد دارند. البته نام کچوا در تمام این مناطق استفاده نمیشود به طور مثال در اکوادر کیچوا، در کلمبیا اینگا و در پرو روناکونا نامیده میشوند. وجه مشترک این قبایل که تنوع آنها به یک میلیون میرسد زبان کچوا است که با وجود تغییرات مختلف همچنان تکلم میشود، اما این جمعیت هنوز خود را یک قوم واحد نمیداند.
| لباس محلی منطقه کاپاچیکا پرو |
| لباس محلی جزیرهی آمانتانی پرو |
| لباس محلی جزیرهی تاکیله پرو |
![]() |
| لباس محلی در بازار محلی موکهگوئا پرو |
| لباس محلی منطقه اتاوالو اکوادر |
اینکاها کچوا بودند. آنها کچوا صحبت میکردند اما همزمان دشمنانی داشتند که زبانشان کچوا بود. زبانشناسان بر این اعتقاد هستند که کچوا در زمان حکومت اینکا به مناطق دیگر مانند اکوادر و بولیوی و کلمبیا کشیده شد. تا جایی که من برخورد داشتهام کچواها قوم مغروری هستند و به گذشتهی خود افتخار میکنند. آنها به اقوام دیگر منطقه فخر میفروشند و خود را بازماندگان راستین اینکا میدانند، این در حالیست که در دفاع از حقوق سیاسی و منافع اقتصادی خود با مشکل مواجه هستند و نمایندگانی مقتدر در کشور خود ندارند. در واقع اعضای بسیاری از اقوام کچوا در زادگاه خود، پرو، همچنان برای مالکیت زمین دست و پا میزنند و از طرفی روز به روز عرصه را خالی میکنند و راهی شهرهای بزرگ و بهخصوص لیما میشوند. این در حالیاست که در سالهای اخیر، اقوام بومی در کشورهای اکوادر و بولیوی به حقوق بیشتری دستیافتهاند و دولتهای این کشورها برنامههای مناسبتری برای حفظ حقوق و سنتهای این اقوام ارائه دادهاند.
۱۳۹۰ مرداد ۱۲, چهارشنبه
اقوام کوههای آند: آیمارا
اقوام مختلفی پیش از ظهور اینکا در مناطق کوهستانی امریکای جنوبی حضور داشتند. این قومهای گوناگون سنگ بنای تمدن باشکوه اینکا بودند که برخی از آنها تا به امروز آداب و مراسم و زبان خود را حفظ نمودهاند. این پست به شرح مختصر برخی از آثار و آداب و سنن قوم آیمارا اختصاص دارد.
آیمارا Aymara جمعیت باقیمانده از تمدنهای ساکن غرب بولیوی، جنوب پرو و شمال شیلی، قرنهای متمادی ساکن کوهستانهای آند بود و تحت سلطهی اینکا و پس از آن اسپانیاییها درآمد. آنها گروه بزرگی از قبایل متفاوت بودند که توسط اسپانیاییها به نام آیمارا خوانده شدند. امروزه آیمارا زبانها اکثرا در اطراف دریاچهی تیتیکاکا ساکن هستند.
انسانشناسان معاصر بر این عقیده هستند که تاثیر آیمارا بر اینکا و اینکا بر آیمارا به یک اندازه بوده. همانطور که اینکاها در روش زندگی و کشاورزی و اعتقادات آیمارا اثرگذار بوده، به همان نسبت از فرهنگ و خصوصا معماری آنها تاثیر گرفته. از مهمترین آثار معماری به جا مانده از آیمارا میتوان به معبد تیواناکو در بولیوی اشاره کرد. قدمت معبد تیواناکو (Tihuanaco به اسپانیایی و Tiwanaku به انگلیسی) به سال سیصد بعد از میلاد برمیگردد و باستانشناسان آنرا زیربنای معماری اینکا میدانند. روشهای به کار رفته در کندهکاری چهرهی خدایان و همچنین استفاده از روش پازل برای محکم کردن سنگها به یکدیگر بدون استفاده از ملات به یکدیگر چفت میشدند و در مقابل زلزله مقاوم بودند بعدها در معماری کمنظیر اینکا به کار گرفته شد.
گروه منحصر به فردی از آیماراها در جزیرههای شناور اورو Uru ساکن هستند که جزیرههای محل زندگی خود را با دست میسازند و هرساله آنرا ترمیم میکنند. ساکنین این جزایر از یکنوع علف دریایی که در دریاچهی تیتیکاکا میروید بستههایی با قطر سه متر را به یکدیگر میبندند و تقریبا هر روز علف بیشتری روی سطح جزیره میریزند. آنها همچنین خانه و قایقهایشان را از همان نوع علف میسازند و از طریق ماهیگیری گذران زندگی میکنند. البته امروزه صنعت گردشگری این جزایر را به کل تصرف کرده و روش زندگی این گروه را برهم زده. مردم این جزایر برای خوشحال کردن توریستها اشعار مسخرهی فیلمهای امریکایی میخوانند و در واقع بازیچهی راهنماهای تورها شدهاند، اما هنوز توریستهای بسیاری به این منطقه میروند تا با جزیرههای شناور و دستساز آشنا شوند.
آیمارا Aymara جمعیت باقیمانده از تمدنهای ساکن غرب بولیوی، جنوب پرو و شمال شیلی، قرنهای متمادی ساکن کوهستانهای آند بود و تحت سلطهی اینکا و پس از آن اسپانیاییها درآمد. آنها گروه بزرگی از قبایل متفاوت بودند که توسط اسپانیاییها به نام آیمارا خوانده شدند. امروزه آیمارا زبانها اکثرا در اطراف دریاچهی تیتیکاکا ساکن هستند.
| خانمهای آیمارا در چوکیتو پرو |
![]() |
| خانمهای آیمارا در لاپاز بولیوی |
ستارهای که به صلیب آند و یا صلیب اینکا شهرت دارد و نماد گوناگونی فرهنگهای پیشین این منطقه است نیز در واقع از روی نماد تیواناکو کپی شده بود.
دروازهی خورشید یکی از قدیمیترین و با اهمیتترین تقویمهای سال خورشیدیست که از این دوران به جا مانده و قوم آیمارا هنوز هم مراسم خاصی در طلوع اولین صبح زمستان (اول تیرماه در نیمکرهی شمالی) در این منطقه بهجا میآورند.این مراسم با قربانی کردن لاما همراه است و خون حیوان برای برکت بخشیدن به محصولات کشاورزی به زمین تقدیم میشود.
در سفرم به این منطقه بخت با من یار بود و به طور اتفاقی در مراسم جشن و شادمانی آیماراها در شهر چوکیتو حاضر بودم. چوکیتو در زمان قدیم مرکزیت قوم لوپاکا، شاخهای از آیمارا را در برداشته و هنوز هم مکان خاصی برای اجرای مراسم محسوب میشود. جشن چندین روز پیاپی ادامه دارد و با موسیقی و رقص و نوشیدن فراوان آبجو همراه است. جمعیت، زن و مرد در دایرههای متعدد گردهم میآیند و با حالتی چرخشی میرقصند. جعبههای آبجو در میان هر دایره قرار گرفته و بطری به همراه تنها یک لیوان در جمع میچرخد. هر کس برای خودش مقداری آبجو میریزد، مینوشد، تهماندهی آنرا تقدیم مادر زمین میکند و لیوان و بطری را به نفر بعد تحویل میدهد و رقص دایرهوار بدون توقف ادامه دارد.
گروه منحصر به فردی از آیماراها در جزیرههای شناور اورو Uru ساکن هستند که جزیرههای محل زندگی خود را با دست میسازند و هرساله آنرا ترمیم میکنند. ساکنین این جزایر از یکنوع علف دریایی که در دریاچهی تیتیکاکا میروید بستههایی با قطر سه متر را به یکدیگر میبندند و تقریبا هر روز علف بیشتری روی سطح جزیره میریزند. آنها همچنین خانه و قایقهایشان را از همان نوع علف میسازند و از طریق ماهیگیری گذران زندگی میکنند. البته امروزه صنعت گردشگری این جزایر را به کل تصرف کرده و روش زندگی این گروه را برهم زده. مردم این جزایر برای خوشحال کردن توریستها اشعار مسخرهی فیلمهای امریکایی میخوانند و در واقع بازیچهی راهنماهای تورها شدهاند، اما هنوز توریستهای بسیاری به این منطقه میروند تا با جزیرههای شناور و دستساز آشنا شوند.
۱۳۹۰ مرداد ۱۰, دوشنبه
امپراطوریهای قدیم قاره امریکا
تمدنهای پیشین امریکای لاتین که اسمشان به گوش ما خورده، آزتک، مایا و اینکا، تمدنهایی بودند که با ورود اسپانیاییها عمرشان به پایان رسید. آزتکها در منطقهی مرکزی مکزیک مستقر بودند، مایاها در جنوب مکزیک و کشورهای گواتمالا، بلیز و هندوراس. اینها آخرین تمدنهای امریکای مرکزی بودند که مجبور شدند با اسپانیاییها مقابله کنند. از این دو، آزتکها به سرعت شکست خوردند، علت: بیماریهای دنیای قدیم که به آنها مصونیت نداشتند، اسلحههای دستساز، نداشتن زره و تجهیزات دفاعی و نهایتا اختلاف قدیمی با دیگر حکومتهای منطقهای. اما در واقع بزرگترین عامل شکست آزتکها بار روانی مواجهه با اسلحهی گرم، بیماریهای ناشناخته و موجوداتی مثل اسب و سگ بود. مایاها، که خبر تار و مار شدن آزتکها به گوششان رسید برای مقابله آماده شدند. آنها مهارتهای خاصی داشتند، و با پنهان شدن در بین شاخههای جنگلی و استفاده از تیرهای کوچک زهرآگین که با گذاشتن یک نی توی دهانشان شلیک میکردند، تا مدتی پیروز میدان بودند. خصوصا اینکه گرما و رطوبت شدید جنگلهای منطقه اسپانیاییها را مجبور به درآوردن زره سنگینشان میکرد و مایاها یکمرتبه مثل شبح جلویشان ظاهر میشدند. مقاومت مایاها در طول یک قرن در هم شکست. بومیان امریکاُ نود درصد جمعیت خود را بر اثر بیماریهای جهان قدیم از دست دادند.
اینکاها بر بزرگترین منطقهی امریکای جنوبی، از جنوب کلمبیا تا میانهی شیلی و آرژانتین حکومت میکردند. آنها به علت داشتن مسیرهای ارتباطی بسیار خوب، به راحتی برای اسپانیاییها قابل دسترس بودند و به سرعت مغلوب شدند. اسپانیاییها داستانهای بسیاری از رشادتهای نیروهای خودشان در مقابل اینکاها نوشتهاند و به قولی، رستمپروری کردند ولی در سالهای اخیر باستانشناسها به این نتیجه رسیدند که علت شکست اینکاها یاغیگری و نافرمانی مناطق تحت سلطهشان بوده که با اسپانیاییها دست همکاری دادند و نه تنها همهچیز را از دست دادند، بلکه در تاریخ نوشته شدهی اسپانیاییها هم جایی پیدا نکردند.
اینکاها حد کمال تمدنهای امریکای جنوبی بودند و باید به این نکته توجه کرد که فرماندهی اینکا بودن موروثی نبود. کسی نمیتوانست به علت داشتن پدرِ صاحب منصبِ اینکا، خود به خود یک اینکا باشد. اینکا بودن تلاش و مهارتهای بسیاری میطلبید و مسئولیت سنگینی بود. فرد اینکا نه تنها میبایست جنگآور و شجاع میبود بلکه به مهارت در هنر و معماری، ستارهشناسی و پزشکی نیاز داشت. جمجمههای بدست آمده در حفاریهای باستانشناسی، حکایت از موفقیت جراحیهای مغز در زمان اینکا میکند.
هر کدام از این امپراطوریها که بر میلیونها انسان حکومت میکردند، نتیجهی تکامل تمدنهای پیشین خودشان بودند و یکمرتبه و بدون مقدمه بوجود نیامدهاند. همچنین اعتقادات و مراسم متفاوتی داشتند و نمیشود همهشان را مشابه فرض کرد.
تصمیم دارم مدتی را صرف مطالعه و انعکاس تاریخ این تمدنها کنم. چند پست آینده را به تمدنهای پیش از اینکا و خود اینکاها اختصاص میدهم.
هر کدام از این امپراطوریها که بر میلیونها انسان حکومت میکردند، نتیجهی تکامل تمدنهای پیشین خودشان بودند و یکمرتبه و بدون مقدمه بوجود نیامدهاند. همچنین اعتقادات و مراسم متفاوتی داشتند و نمیشود همهشان را مشابه فرض کرد.
تصمیم دارم مدتی را صرف مطالعه و انعکاس تاریخ این تمدنها کنم. چند پست آینده را به تمدنهای پیش از اینکا و خود اینکاها اختصاص میدهم.
۱۳۹۰ مرداد ۵, چهارشنبه
یک دوست خوب قدیمی
یکساعتی گفتگوی تلفنی نتیجهاش این شد که به من یادآوری کند: تو آدمی نیستی که بخاطر دیگران به جایی بند بشوی.
توی مبل نشستهام و قلبم دارد پرواز میکند...
۱۳۹۰ مرداد ۱, شنبه
چمدانک در امریکا به سر میبرد
آمدهام دیدن پدر و مادرم. البته بدون خبر قبلی. تا رسیدن به شهرشان هم برنامه ریزیام خوب بود اما وقتی اینجا از قطار پیاده شدم هیچ تلفنی در دسترس نبود، از صاحب یک شراب فروشی خواهش کردم برایم تلفن بزند و تاکسی بگیرد. مسیر ایستگاه قطار تا خانهی والدینم تنها پنج دقیقه است، جنابان شرکت تاکسیرانی گفتند باید چهل و پنج دقیقه صبر کنم تا تاکسی از راه برسد! توی خیابان منتظر یک معجزه ایستاده بودم، جلوی اتومبیل پلیس را گرفتم و پرسیدم چطور میتوانم تاکسی بگیرم. افسر پلیس برایم تماس گرفت و وقتی جوابش را ندادند گفت بیا من میرسانمت! البته لحنش ابدا دوستانه نبود ولی همان معجزهای بود که دنبالش بودم! همسایهها از دیدن اتومبیل بزرگ پلیس که در پارکینگ ساختمان پیچید تعجب کردند. پدرم هم از دیدن من جلوی درب خانه. مادرم را جای دیگر غافلگیر کردم. توی ماشین نشسته بودم و رویم را آنطرف کرده بودم که نشناسد. از خوشحالی کم مانده بود گریه کند. از اینکه خوشحالشان کردم خیلی خوشحالم.
صبح توی قطاری نشسته بودم که از هواپیما تمیزتر بود. یک کافه ی خوب و ارزان داشت. به تلافی تمام سفرهای مشقت بار گذشته حالا پشت میز نشستم و پاهایم را دراز کردم. چای نوشیدم و منظرهی یکنواخت مزرعهها را تماشا کردم. این خصلت امریکا را دوست ندارم، که مزارعشان هم از قاعده و قانون پیروی میکنند و اگرچه در نگاه اول نظم و ترتیبشان به چشم میخورد، اما هیچ تنوعی ندارند و زود چشم را خسته میکنند. از اینکه طبیعت تا این حد تسلیم دست بشر شده باشد خوشم نمیآید.
این سفر به امریکا را پایان ماجراجویی نمیبینم و آنرا شکست هم تلقی نمیکنم. به مدتی کار و پسانداز نیاز دارم. حالا فرصت دارم پستهای تصویری از ماههای اخیر بگذارم.
۱۳۹۰ تیر ۳۱, جمعه
تجهیزات سفر - چیزهایی که نباید فراموش کنیم
این پنجمین قسمت از راهنمای تجهیزات سفر است که بر اساس تجربیات شخصی نوشته میشود. نقل قول این مطلب با اشاره به منبع آزاد است.
اگر سفر خارجیست: یک کپی از صفحه اصلی پاسپورت در هر کدام از کیفهایی که همراه دارید بگذارید. یک راه دیگر اسکن از روی پاسپورت و کردیت کارتها و مدارک مهم است که در یک ایمیل به آدرس خودتان بفرستید، که در مواقع مقتضی به سرعت به آنها دسترسی داشته باشید.
واکسن: در برخی مناطق دنیا بیماریهای خطرناکی شایع هستند و بهترین راه جلوگیری از آنها واکسینه شدن پیش از اقدام به سفر است. در این وبسایت میتوانید اطلاعات مربوط به بیماریهای شایع در نقاط مختلف را ببینید. اگر به مناطق حاره سفر میکنید دربارهی مالاریا تحقیق و مطالعه کنید. مالاریا در مناطق جنگلی در ارتفاع پایین شایع است، اگر به این مناطق سفر میکنید، بهتر است دربارهی این بیماری آگاهی کافی داشته باشید و اگر لازم میبینید، داروهای درمان ابتدایی را همراه ببرید و یا در کشور مقصد خریداری کنید، این بیماری اغلب در عمق جنگل و دور از امکانات پزشکی از راه میرسد.
دارو: احتیاجی به حمل یک جعبه دارو نیست مگر داروهایی که توسط دکترتان تجویز شدهاند. چند قرص ضد درد و ضد اسهال برای مواقع خاص مفید هستند. این قرصها را همیشه در کیف دستی خودتان نگهدارید، چه بسا در یک سفر طولانی اتوبوسی به آنها نیاز پیدا کنید و به کوله پشتی و یا چمدانتان دسترسی نداشته باشید.
کیف برای استفاده روزانه: میتواند یک کولهپشتی کوچک و سبک باشد، و یا کیفی که بند بلندی دارد و میشود از پشت گردن رد کرد. همراه داشتن این کیف کوچک برای حمل اشیایی مثل پاسپورت، بطری آب، کتاب راهنما، دفترچه یادداشت و ... را توصیه میکنم.
دفترچه یادداشت: ساده به نظر میرسد اما داشتن یک دفترچه کوچک یادداشت در یک سفر کوله پشتی را بهشدت توصیه میکنم.
کتاب: اگر کتابخوان نیستید منتظر نباشید در سفر معجزهای رخ بدهد. کتاب سنگین را در خانه بگذارید و با خیال راحت و سبکبار سفر کنید. اگر کتابخوان هستید، کتابی را بردارید که از دست دادن آن برایتان گران تمام نشود. اغلب در سفرهای طولانی کوله پشتی میتوانید کتاب خودتان را در هاستل و یا مکانهای کرایهی دوچرخه و غیره با کتاب دیگر مسافرها عوض کنید.
ساعت: کوچکترین ساعتی که میتوانید همراه ببرید، و اطمینان حاصل کنید که زنگ آن درست کار میکند. خیلی به موبایل وابسته نباشید چون گاهی پیش میآید که نمیتوانید موبایلتان را شارژ کنید، فرصت پیش نمیآید، دوشاخهی مورد استفاده در کشوری که به آن سفر کردهاید را ندارید و یا در منطقهای هستید که برق قطع شده و یا اصلا وجود ندارد. اما به یک ساعت قابل اعتماد احتیاج دارید تا اتوبوس و یا پروازتان را از دست ندهید.
قفل: اگر قصد اقامت در هاستل را دارید داشتن یک قفل، خصوصا اگر درجهای باشد و کلید نخواهد، بسیار مفید خواهد بود چون اغلب در هاستلها، کمد یا کشویی در اختیار دارید که وسایل مهم را در آن نگهدارید. اگر کولهتان را به امانت میگذارید هم داشتن قفل بسیار کمک میکند. البته داشتن قفل نمیتواند صد در صد از دزدیده شدن وسایل جلوگیری کند، چون اگر بدشانس باشید کل کوله را از دست خواهید داد و یا با پاره کردن کوله وسایلتان را خواهند برد. اما داشتن یک قفل کوچک را توصیه میکنم.
گوش پنبه: اسم واقعیاش به فارسی را نمیدانم، در انگلیسی به آن میگویند ear plug. برای داشتن اعصاب راحت و فحش ندادن به دیگران توصیه میشود!
۱۳۹۰ تیر ۱۵, چهارشنبه
اکوادر
در اکوادر هستم و به شدت در مضیغهی اینترنت. هنوز کاری پیدا نکردهام و از طرفی دلم نمیخواهد در کیتو بمانم. به همراه دوستم به ساحل اقیانوس آرام میرویم. برنامههایی داریم که شاید در اکوادر ماندگارمان کند. اما هنوز نمیدانیم.
یکشنبهی گذشته به دعوت خانوادهای مهربان به کشتزار نیشکر در پکتو رفتیم. ساعتها در نیزار راه رفتیم، پدر خانوادهی میزبان دربارهی کشت نیشکر و یوکا* برایمان توضیح میداد. ساقههای یوکا را با مشته* خرد میکرد و بعد به ما میگفت ریشهی یوکا را از زمین بیرون بکشیم. مثل بلیط بختآزمایی بود، بعضی ریشهها تنها یک غده داشتند و بعضی تا هفت هشت غده. از ساقههای خرد شده هم برای رشد گیاه جدید استفاده میکردند و میگفتند بعد از شش ماه محصول میدهد. یکجور گیاه دیگر هم بود که به آن سیب زمینی چینی میگفتند. شبیه به شلغم اما کرم رنگ. یوکاها و سیب زمینی چینی را روی آتش آب پز کردیم و همراه گوشت کبابی ناهار صرف کردیم. بعد از ظهر هم توی سایه نشستیم و ساقهی نیشکر مکیدیم. علاوه بر آن چند کیسه پرتقال هم چیدیم که واقعا دست پر به کیتو برگردیم. روز بسیار خوبی بود که البته با نیش پشه همراه بود.
* Yuca گیاهی که مثل سیب زمینی ریشههای غدهای دارد. خام آن خیلی سفت و سخت است اما وقتی پخت به نرمی سیب زمینی میشود. در سوپها، یا به صورت آبپز در کنار برنج، و یا به صورت آبپز و بعد سرخ کرده مصرف میشود.
* Machete کاردهای بزرگ و شمشیر شکل که در مناطق استوایی استفادهی بسیاری دارد و حتما در فیلمها دیدهاید.
یکشنبهی گذشته به دعوت خانوادهای مهربان به کشتزار نیشکر در پکتو رفتیم. ساعتها در نیزار راه رفتیم، پدر خانوادهی میزبان دربارهی کشت نیشکر و یوکا* برایمان توضیح میداد. ساقههای یوکا را با مشته* خرد میکرد و بعد به ما میگفت ریشهی یوکا را از زمین بیرون بکشیم. مثل بلیط بختآزمایی بود، بعضی ریشهها تنها یک غده داشتند و بعضی تا هفت هشت غده. از ساقههای خرد شده هم برای رشد گیاه جدید استفاده میکردند و میگفتند بعد از شش ماه محصول میدهد. یکجور گیاه دیگر هم بود که به آن سیب زمینی چینی میگفتند. شبیه به شلغم اما کرم رنگ. یوکاها و سیب زمینی چینی را روی آتش آب پز کردیم و همراه گوشت کبابی ناهار صرف کردیم. بعد از ظهر هم توی سایه نشستیم و ساقهی نیشکر مکیدیم. علاوه بر آن چند کیسه پرتقال هم چیدیم که واقعا دست پر به کیتو برگردیم. روز بسیار خوبی بود که البته با نیش پشه همراه بود.
* Yuca گیاهی که مثل سیب زمینی ریشههای غدهای دارد. خام آن خیلی سفت و سخت است اما وقتی پخت به نرمی سیب زمینی میشود. در سوپها، یا به صورت آبپز در کنار برنج، و یا به صورت آبپز و بعد سرخ کرده مصرف میشود.
* Machete کاردهای بزرگ و شمشیر شکل که در مناطق استوایی استفادهی بسیاری دارد و حتما در فیلمها دیدهاید.
اشتراک در:
پستها (Atom)





