۱۳۹۱ شهریور ۷, سه‌شنبه

یک قاشق کتاب

He sido forastera durante casi toda mi vida, condición que acepto porque no me queda alternativa. Varias veces me he visto forzada a partir, rompiendo ataduras y dejando todo atrás, para comenzar de nuevo en otra parte; he sido peregrina por más caminos de los que puedo recordar. De tanto despedirme se me secaron las raíces y debí generar otras que, a falta de un lugar geográfico donde afincarse, lo han hecho en la memoria

Isabel Allende
Mi País Inventado

 من تقریبا تمام عمر در محیط اطراف خود بیگانه بودم. موقعیتی که آن را قبول می‌کنم چون راه دیگری ندارم. چندین بار در طول زندگیم مجبور شده‌ام همه‌چیز و همه‌کس را رها کرده و پشت سر گذاشته، و زندگی جدیدی را در جای دیگری آغاز کنم. من زائری بوده‌ام در جاده‌های بسیار، آن چنان زیاد که دوست ندارم به یاد بیاورم. در نتیجه‌ی خداحافظی‌های بسیار، ریشه‌های من خشک شده‌اند و باید ریشه‌ی دیگری بپرورانم که به دلیل نبودن مکانی جغرافیایی که در آن پا گیرند، در حافظه‌ام قرار دارند...

ایسابل آینده*
سرزمین خیالی من

(ترجمه: مهوش عزیزی از روی متن انگلیسی)

* توضیح بدهم که چرا من نمی‌گویم ایزابل آلنده. در زبان اسپانیولی صدای ز وجود ندارد و حتی حرف z با صدای س خوانده می‌شود . برعکس در انگلیسی در خیلی از مواقع حرف s با صدای ز خوانده می‌شود. همچنین وقتی دو حرف L در کنار همدیگر باشند هنوز در انگلیسی صدای ل می‌دهند ولی در اسپانیولی این دو حرف ی خوانده می‌شود. بنابراین نام نویسنده در شیلی و همه‌ی کشورهای اسپانیولی زبان، ایسابل آینده خوانده می‌شود. کمی شبیه به همین مشکل را در تلفظ اسم Mario Vargas Llosa می‌بینیم که خوشبختانه آقای عبدلله کوثری همیشه آنرا به تلفظ صحیح، ماریو بارگاس یوسا نوشته‌اند. حرف v هم در اسپانیولی ب خوانده می‌شود و به آن ب کوچک می‌گویند، در مقابل B که ب بزرگ خوانده می‌شود. متاسفانه انگلیسی دارد به زبان غالب تبدیل می‌شود و تلفظ نامها و نوشتجات در زبانهای دیگر را به هم می‌ریزد. اما من روی تلفظ درستش پافشاری می‌کنم چون از طرف دیگر هم نمی‌خواهم زیر بار بروم که به کشورم بگویند آی رَن. 

۱۳۹۱ مرداد ۴, چهارشنبه

آنتیگوا

این ماجرا مربوط می‌شود به سال دو هزار و نه میلادی (هشتاد و هفت شمسی).

حوالی ظهر بود و همراه الخاندرو در گواتمالاسیتی ول می‌چرخیدیم. گفته بودند منطقه‌ی مرکزی شهر بسیار ناامن است و بهتر است از آن دوری کنیم. ما هم رفته بودیم برای تماشای موزه‌ی انسانشناسی که بخاطر مصادف شدن با روز دوشنبه تعطیل بود. واقعا علاقمند بودم موزه‌ی انسانشناسی و باستانشناسی پایتخت را ببینم، خصوصا که بخاطر این سفر از کلاسهای دانشگاه غیبت کرده بودم و باید دست پر برمی‌گشتم. الخاندرو گفت می‌توانیم برویم آنتیگوا، شهر قدیمی در یکساعتی گواتمالاسیتی. بهترین استفاده از فرصت بود. تنها مشکل، تمام شدن باتری موبایل بود که ارتباط ما را با کسانی که منتظرمان بودند قطع می‌کرد. گفتم خب از تلفن عمومی بهشان خبر می‌دهیم. برویم! 
سوار مینی‌بوسهای شهری شدیم که در حالت عادی همراهانمان ما را از آنها منع می‌کردند. البته حق داشتند. همین سه روز پیش بود که راهزن‌ها به یک مینی‌بوس حمله کرده بودند و با خالی کردن جیب مسافرها، راننده‌ی بخت برگشته را کشته بودند. اما با اینحال هیچ‌چیز جای یک مینی‌بوس سواری در امریکای مرکزی را نمی‌گیرد. راننده‌هایی که با غرور فرمان بزرگ را می‌چرخانند، دستور می‌دهند، فحش می‌دهند، بر خیابانهای گواتمالاسیتی حکومت می‌کنند. به خودم لعنت می‌فرستادم چرا ضبط صوت ندارم تا این سر و صداها را ثبت کنم. از الخاندرو پرسیدم این مامور پلیس کنار راننده چه‌کار می‌کند؟ گفت برای مراقب از راننده و مسافرها گمارده شده، اما فایده‌ای ندارد. راهزنها که اسلحه‌شان را بیرون بیاورند از هیچکس کاری ساخته نیست. همین مامورها اولین کسانی هستند که کشته می‌شوند. 
از همراهی با الخاندرو بسیار خوشحال بودم چون باعث می‌شد اسپانیولی‌ام را تقویت کنم. بقیه، اصرار داشتند که با من انگلیسی حرف بزنند و هر چقدر اصرار می‌کردم چندان اهمیتی نمی‌دادند. الخاندرو به من مکانهای مختلف را نشان می‌داد. اینجا دانشگاه ملی‌ست، آنجا بازار محلی، آنجا کاخ ریاست جمهوری. بالاخره در ترمینال پیاده شدیم، جایی که اتوبوسهای رنگارنگ، سرویس‌های دست دوم مدارس امریکایی که با اشکال و رنگهای گوناگون تغییر شکل داده شده بودند و بوقهای عجیب و غریب رویشان نصب بود، متوقف بودند و برای آنتیگوا و مقاصد دیگر مسافر جمع می‌کردند. برایم جالب بود که صندلی‌ها با همان اندازه و فواصل مورد استفاده‌ی بچه مدرسه‌ای‌ها در جای خود باقی بود، بسیار فشرده و نزدیک به هم. حتی من و الخاندرو که هر دومان قد کوتاه بودیم طوری نشسته بودیم که زانویمان به صندلی جلو می‌خورد. اتوبوس رنگارنگ ما با سر دادن بوق گوشخراشش حرکت کرد و من در لذت همنشینی با زنان و مردان مایا و لباسهای محلی‌شان غرق بودم. اتوبوس در هر نقطه‌ای که مسافری ایستاده بود سرعت را کم می‌کرد و مسافر بالا می‌پرید. کم‌کم صندلی‌ها پر می‌شد، تا جایی که به جای دو نفر، سه نفر روی هر صندلی می‌نشست. این مطلب برای من که آمادگی قبلی برایش نداشتم عجیب بود و از طرفی وقتی دست بلند کردم که پشت شانه‌ی الخاندرو بگذارم تا راحت‌تر جا بشویم، متوجه شدم که او را معذب کرده‌ام. بعدها فهمیدم تماس بدنی، هر چند اتفاقی، در گواتمالا عملی مذموم شناخته می‌شود و مردها و زنها معمولا یک فاصله‌ی اندک را حفظ می‌کنند، همینطور سلام و احوالپرسی‌شان تنها به دست دادن و نهایتا بوسه‌ای روی گونه‌ی راست ختم می‌شود و معمولا کسی اهل در آغوش کشیدن شخص دیگر نیست. 
الخاندرو گفت منتظر باش که شاید نفر چهارمی هم به صندلی‌مان اضافه شود! نفر چهارم قرار بود در فضای باریک  بین دو صندلی  ردیف اتوبوس خودش را جا بدهد، که با جثه‌ی کوچک گواتمالایی‌ها کار چندان مشکلی به نظر نمی‌رسید. اتوبوس در جاده به پیش می‌رفت و زنها و مردان مایا با صدای آرام گفتگو می‌کردند. کسی صدایش را بلند نمی‌کرد و یکجور احترام در همه اشخاص حاضر دیده می‌شد. 
در آنتیگوا، آنقدر گیج زیبایی شهر کلونیال و مردمش با لباسهای محلی شدم که تلفن زدن پاک یادم رفت. البته آنتیگوا به شدت توریستی‌ست، اما این توریستی بودن بی‌دلیل نیست. شهر، با معماری باروک و کلیساهای ویران شده مثل یک گنجینه بود که هر مسافری را به تمجید وامی‌داشت. این شهر سومین پایتخت مستعمره‌ی اسپانیایی گواتمالا بود و به "سانتیاگو د لس کابایروس Santiago de los Caballeros" معروف بود. این مستعمره بخش وسیعی از جنوب مکزیک و بخشهایی از سایر کشورهای فعلی امریکای مرکزی را در برداشت. در سال هزار و هفتصد و هفده زلزله‌ی شدیدی شهر را ویران کرد که ساختمانهای مخروبه‌ی کلیساها هنوز از آن زمان به جا مانده‌اند. چیزی که برای من جالب بود، مجسمه‌های برخی از این کلیساها بودند که بدنه‌ی آن به جا مانده بود اما سر مجسمه کنده شده بود و منظره‌ای عجیب به این مکانهای مقدس می‌داد. 
ساختمانها و معماری قدیمی شهر، مطمئنن بزرگترین زیبایی آن به شمار می‌رفت، اما من عاشق منظره‌ی قله‌های آتشفشان بودم که در نزدیکی شهر قرار داشتند. ولکان د آئوا Volcan de Agua یا آتشفشان آب، پاکایا Pacaya، دو قله‌ی دوقلوی آکاتنانگو Acatenango و ولکان د فوئه‌گو Volcan de Fuegoیا آتشفشان آتش. هر کدام از این آتشفشانها در تاریخ معاصر فعالیت آتشفشانی داشته‌اند و ولکان د فوئه‌گو همچنان فعال است و اغلب بخار یا گازهای آتشفشانی بر روی آن دیده می‌شود. 
یک چیزی که محیط آنتیگوا را دلپذیر می‌کند، وجود دانشگاهها و مدارس زبان اسپانیولی‌ست. این شهر به عنوان یکی از مهمترین مراکز آموزش زبان اسپانیولی معروفیت دارد و همیشه مملو از دانش‌آموزان و دانشجویان از نقاط مختلف جهان است، که در کنار مردم محلی، منظره‌ی جالبی را پدید می‌آورند. 
با الخاندرو کوچه به کوچه می‌رفتیم و به ویرانه‌های کلیساها سر می‌زدیم. طبق معمول من حرف نمی‌زدم تا الخاندرو من را به عنوان دانشجوی گواتمالایی جا بزند و بلیط ارزان بگیریم. با پولی که از این ترفند برایمان باقی ماند به یک رستوران رفتیم و دو نوشیدنی میوه‌ای عالی خریداری کردیم تا با ناهارمان بخوریم. بعد تا عصر در بازار نزدیک ترمینال چرخیدیم و در تنوع ماسکهای چوبی و البسه‌ی محلی با رنگهای تند گم شدیم. شب، وقتی به گواتمالاسیتی برگشتیم متوجه شدیم که خبر ندادنمان بقیه‌ی گروه را بسیار نگران کرده بود و آنها پاک از بازگشت ما ناامید شده بودند. 
بار دوم که به آنتیگوا رفتم، چهار نفر بودیم، و سوار موتور سه‌چرخه‌های مسافربری معروف به توک توک شدیم. چپیدن چهارنفری‌مان در فضایی که فقط برای دونفر جا داشت و عبور از خیابانهای سنگفرش و پر دست‌انداز نفسمان را از خنده بریده بود حتی موقعی که درب سمت دیگر باز شد و من دست ماریا را گرفته بودم که پایین نیفتد. این سفر دوم هم نگرانی‌های خاص خودش (اینبار هم نه برای ما) را داشت. بچه‌ها تلفن می‌زدند و می‌پرسیدند زلزله را حس کردید؟ و ما هم که بین زمین و آسمان بودیم می‌گفتیم نه. آن‌روز رکورد زلزله‌های خفیف به بیست و یک مورد رسید که ما هیچکدام را حس نکردیم، اما از طرفی می‌دانستیم منطقه‌ای که بین پنج آتشفشان واقع شود و بیست و یکبار زمینش بلرزد چندان منطقه‌ی امنی نیست! 

آتشفشان آب، در کادر کج دوربین من، شاید هم قاب کج پنجره

۱۳۹۱ تیر ۲۵, یکشنبه

زیباترین نقطه در سن‌فرنسیسکو

زیباترین نقطه در سن فرنسیسکو نه پلهای معروفش هستند، نه پارکهایش، نه خیابانهای پر سراشیب و رنگارنگش. زیباترین نقطه در سن فرنسیسکو خانه‌ای متروکه در درّه‌ی نوآ ست که صاحبش چندین سال است عمرش را داده به شما، و بچه‌هایش نتوانستند بر سر ارث و میرات به توافق برسند. این شد که این خانه و حیاط بزرگش از گزند دست انسان دور مانده و درختهای سیب و گلابی و آلوی قرمز و انجیرش در اقدامی نمادین به رشد خود ادامه دادند و هر سال بار بیشتری نسبت به سال قبل دادند و امروز که چشم من به این باغ کوچک شگفت انگیز افتاد، از تماشای شاخه‌های سنگین از میوه های رنگارنگ و زمین پوشیده از علف‌های هرز یک متری با شادمانی یک نفس عمیق کشیدم و فکر کردم چقدر زمین دور از دست بشر زیباست. 

۱۳۹۱ تیر ۱۴, چهارشنبه

جمع‌بندی اسکاندیناوی

اگرچه در این سفر به جای معاشرت با مردم محلی، با مهاجرین و خصوصا ایرانی‌ها در ارتباط بودم، اما یکی دو نکته به‌خاطرم آمد که بنویسم تا یادم نرود. اولین نکته، یک عادت سوئدی‌هاست که در برخورد اول همه را به اشتباه می‌اندازد. وقتی با سوئدی‌ها حرف می‌زنید، ممکن است یکمرتبه نفسشان را با صدا به درون بکشند، حالتی که معمولا ما برای ابراز تعجب ناگهانی نشان می‌دهیم، در حالی که این تنها یک خصوصیت رفتاری عادی در سوئد است، انگار می‌خواهند بگویند که دارند به حرفت گوش می‌دهند و توجه دارند. بنابراین وقتی برای اولین بار چنین حرکتی را از یک سوئدی می‌بینیم وحشت می‌کنیم که مگر چه چیز اشتباهی گفتیم؟ و مخاطب سوئدی ما با خونسردی صحبت می‌کند یا منتظر باقی حرف ماست. به قول علی، این سکوت سوئدی‌هاست!
نکته‌ی بعدی اصرار سوئدی‌ها به تساوی زن و مرد است و حتی از کودکی سعی می‌کنند دخترها و پسرها یکسان بزرگ شوند و فرق چندانی بین لباسهای دخترانه و پسرانه و مدل موهایشان وجود ندارد. شاید در نظر اول دیدن دخترهای جوان که در حال انجام کارهای سنگین هستند عجیب به نظر بیاید اما با توجه به قانونشان، این مطلب امری عادی‌ست. البته مواردی هم هست که به قول ئه‌سرین از آنطرف بام افتاده. در واقع اینجا صحبت از اینکه زنها حقوق برابر با مردها دارند نیست، زنها باید برابر با مردها باشند! پس مثلا اگر برای پذیرش در یک رشته‌ی معمولا مردانه (به طور مثال کار با ماشین‌آلات سنگین) ده مرد و یک زن داوطلب هستند، شخص مونث به طور قطع نسبت به باقی افراد شانس بیشتری برای پذیرفته شدن دارد و  ربطی به امتحان دادن و امتیاز آوردنش ندارد. همچنین از حالا مشخص شده که جانشین پادشاه سوئد، دخترش خواهد بود و نه پسرش، چون این تساوی باید رعایت شود. بنابراین دیدن آقای شاهزاده که در محله‌ای تجاری در استکهلم زندگی می‌کند و مثل مردم عادی هر روز به محل کارش می‌رود، هیچ هم چیز عجیبی نیست.
نکته‌ی بعدی که در تمام این مناطق که سفر کردم، به چشمم آمد، توجه و مهارت مردم در انگلیسی صحبت کردن بود. مردم به راحتی و بدون تعصب، سئوالات ما به زبان انگلیسی را پذیرا می‌شدند و پاسخ می‌دادند. خصوصا در نروژ، لهجه و گرامر انگلیسی مردم عادی بسیار خوب بود، و البته، از اینکه این مطلب را به آنها می‌گفتیم خیلی خوشحال می‌شدند. تصور غلطی‌ست اگر فکر کنیم که همه‌ی مردم اروپا انگلیسی می‌دانند و یا علاقه به ارتباط برقرار کردن بوسیله‌ی این زبان دارند. در سفرهای قبلی‌ام، با مسافرهای سويسی و فرانسوی برخورد داشتم که انگلیسی نمی‌دانستند و برایشان مهم هم نبود. مطمئن هستم دوستانی که به بخشهای دیگر اروپا سفر کرده‌اند، تجربه‌ی بیشتری در این زمینه دارند. 
در کل این سفر، کپنهاگ برای من به مقصد مورد علاقه تبدیل شد. یک نوع انرژی خاص در این شهر جریان داشت که مرا به بازگشت و گذراندن مدت زمان بیشتر در این شهر ترغیب می‌کند. قسمت بزرگی از این حس خاص، مربوط می‌شد به دوچرخه‌ها، اما همچنین، چهره‌ی مردم، یک آرامش خوب در خود داشت. البته سوئدی‌ها، در مواقعی که از آنها سئوال می‌کردیم یا از آنها کمک می‌خواستیم، بسیار مهربان و صمیمی بودند، اما در حالت عادی، لبخندی روی لبها دیده نمی‌شد و همه جدی به نظر می‌رسیدند. نمی‌دانم چرا اینطور به نظر من آمد که مردم در کپنهاگ بیشتر لبخند می‌زنند. 
در مجموع سفر به اسکاندیناوی سفر خوبی بود. خصوصا اینکه این منطقه در حالت عادی، در اولویت نیست، اما زیبایی‌های خودش را دارد. در طول این سفر، به یک نکته‌ی دیگر پی بردم، و آن بی‌علاقه شدنم به سفر به اروپا بود. نمی‌دانم، شاید رفت و آمد با کسانی بود که به راحتی در اروپا گردش می‌کنند و اکثر کشورها را دیده‌اند، یا نزدیک بودن و قابل دسترس بودن کشورها، اما همین عمومیت اروپا به عنوان مقصد سفر، از علاقه‌ام به دیدنش کاست. انگار رفتن به اروپا و دیدن لندن و پاریس و رم کار خاصی نیست. همه فرصت انجامش را داشته‌اند و از این فرصت استفاده کرده‌اند. هر چه بیشتر به این نکته فکر می‌کردم، خاطرات سفر به امریکای جنوبی برایم پر رنگ‌تر می‌شد، و بیشتر به این نتیجه می‌رسیدم که باید سفر بعدی را به جای دورافتاده‌تر و غیر توریستی‌تری بروم. واقعیت این است که می‌دانم دیدن ونیز هرگز با تجربه‌ی لاپاز بولیوی برابر نخواهد بود. 

۱۳۹۱ تیر ۱۳, سه‌شنبه

سفرنامه‌ی سوئد ۸

چند روز آخر سفر در استکهلم بودم. بازهم پیش دوستان دوستان بودیم و از بودن با آنها لذت بردیم. در کل از آشنا شدن با آدمهای خوش‌برخورد و آسان‌گیر لذت بردم. برای دیدن شهر هیچ برنامه‌ای نداشتم. ذوق و شوق چندانی هم برای برنامه‌ریزی نداشتم. اما از جزیره‌ی گملااستان که خانه‌های قدیمی رنگارنگ دارد خوشم آمد. استکهلم در مجموع شهر زیبایی‌ست. محیط شهری با مردم گوناگون دارد و با تصوری که از یکدست سفیدپوست بودن مردم در ذهن ایجاد می‌شود متفاوت است. اما شهر بزرگ و غیر متمرکزی‌ست. شهر کلا مجموعه‌ای‌ست از جزیره‌های مختلف که با پل به هم مربوطند و اینطور نیست که همه‌ی دیدنی‌هایش در مرکز شهر جمع باشند. اینجا هم همچنان می‌شود از تکنولوژی و تفکر پشت آن چیزهای جدید یاد گرفت، و آنها را به مناطق دیگر انتقال داد. 
خانه‌ی فرهنگ شهر، در این مدت شده بود پاتوق من و ئه‌سرین. خصوصا طبقه‌ی پنجم که کافه و رستوران فضای باز دارد و در هوای آفتابی، بهترین نقطه برای نشستن و آفتاب دیدن و گپ زدن است. برنامه‌های موسیقی هم در همانجا اجرا می‌شود که ما برنامه‌ی تجربی سه گروه را دیدیم. یعنی در واقع آنقدر آن بالا نشستیم و گپ زدیم و تمرین گروهها را تحمل کردیم تا برنامه شروع شد و کسی از ما بلیط نخواست. گروه اول انگار تنها برنامه داشتند که قسمتی از قطعه‌های مختلف را اجرا کنند چون ما همچنان منتظر ادامه‌ی قطعه بودیم و آنها نواختن را قطع می‌کردند و دوستانشان تشویقشان می‌کردند و ما همدیگر را نگاه می‌کردیم که چه اتفاقی افتاد؟ گروه دوم برنامه‌ی جالبی اجرا کردند و از سازهایی استفاده کردند که نمی‌شناختم. گروه سوم قطعات فضایی، در مایه‌های ئی‌تی اجرا می‌کردند که البته خیلی هم طرفدار داشتند. داشتم کم‌کم درباره‌ی سلیقه‌ی هنری و موسیقایی جوانان سوئدی قضاوت می‌کردم که دوستان تماس گرفته ما را به یک بار در منطقه‌ی قدیمی شهر دعوت کردند. در زیرزمین قرون وسطایی و تنگ و تاریک، گروهی از نوازندگان و یک خواننده‌ (احتمالا از لوییزیانای امریکا) برنامه‌ای بسیار عالی اجرا کردند که به خاطره‌ی بسیار خوبی تبدیل شد. و اینطور سفر کوتاه من در اسکاندیناوی به پایان رسید.
در مجموع، از محبت و مهمان‌نوازی ئه‌سرین عزیزم و باقی دوستانی که تا این سفر نمی‌شناختم لذت بردم و از همه‌ی کسانی که مرا به شهرها و کشورهای دیگر دعوت می‌کردند ممنونم، خصوصا آنهایی که منتظر تماس تلفنی من بودند و فرصت نشد. این را بگذارند به حساب فراموشکاری من. 
تا سفر بعد به کجا باشد...

۱۳۹۱ تیر ۱۰, شنبه

اسلو - ۵

Oslo, Norway

اسلو - ۴

کاتدرال
Oslo, Norway

اسلو - ۳

فضای داخلی خانه‌ی اپرا
Oslo, Norway

اسلو - ۲

Oslo, Norway

اسلو - ۱

Oslo, Norway

۱۳۹۱ تیر ۹, جمعه

دانمارک در دو روز

دیدار از کپنهاگ به بهترین قسمت توریستی سفر تبدیل شد، شهری که دوچرخه‌سوارهایش مثل سیل در خیابانها جاری می‌شوند و بهترین نانها و شیرینی‌ها را دارد. سفر با قطار انجام شد و از روی پل مرتبط بین سوئد و دانمارک گذشتیم که ظاهرا دومین پل طولانی در دنیاست و از روی دریا می‌گذرد. در ایستگاه مرکزی شهر از قطار پیاده شدیم. به محض ورودمان با تور مجانی گردش در شهر همراه شدیم و در طی سه ساعت پیاده‌روی در باران به مناطق مختلف مرکزی شهر رفته با کاخها و مناطق مختلف آشنا شدیم. راهنما، جوانی ایرلندی و شوخ‌طبع بود که از هیچ فرصتی برای طعنه زدن به انگلستان باز نمی‌ماند. در مجموع چیزی که از این تور یاد گرفتیم این بود که پادشاهان دانمارک یکی در میان کریستیان و فردریک نام دارند که البته در ابتدا ترتیب بین هانس و کریستیان رعایت می‌شد اما آن وسطها یکی از پادشاهان زیادی شیطنت کرد و از سلطنت خلع شد و تاج و تخت به فک و فامیلهایش رسید و نام فردریک به اسامی سلطنتی اضافه شد. هانس کریستیان آندرسن هم که معرف حضور عزیزان هست. کلا مثل اینکه مملکت در یک زمانی دچار کمبود اسم بوده و این شد که اسامی آدمهای مهم محدود به همین چندتا شد (نتیجه‌گیری فوق از نگارنده بوده راهنمای مزبور در این  میان بی‌تقصیر است).
به طور قطع چیزی که مرا عاشق کپنهاگ کرد حضور میلیونی (!!) دوچرخه سوارها بود. در هر جهت خیابان یک قسمت جاده تنها به دوچرخه‌ها اختصاص یافته که در ساعات پر رفت و آمد مملو از دوچرخه سوارها می‌شد، دوچرخه‌های سبد دار، دوچرخه‌های کالسکه دار، دوچرخه‌های کورسی... راهنما می‌گفت هفتاد درصد ساکنین از دوچرخه به عنوان وسیله‌ی نقلیه اصلی برای تردد در شهر استفاده می‌کنند. در خیابانهای اصلی پارکینگ‌های بزرگ و حتی دو طبقه برای دوچرخه‌ها وجود داشت و در مجموع کپنهاگ بهشت کامل برای دوستداران دوچرخه است.
جاذبه‌ی بعدی کپنهاگ نانها و شیرینی‌های عالی‌اش بود که برنامه‌ی غذایی مرا کاملا به هم زد و البته من و ئه‌سرین چندین شیرینی‌فروشی را تفحص کردیم تا در آنها شیرینی دانمارکی پیدا کنیم! نتیجه گرفتیم که شیرینی دانمارکی که در ایران عرضه می‌شود داستانش شبیه همان ذرت مکزیکی‌ست که قبلا درباره‌اش صحبت کرده‌ام!
منطقه‌ی توریستی و دلنشین شهر، نی‌هاون، داستان جالبی دارد. این منطقه که بندرگاه بود، محل زندگی و کسب زنان تن‌فروش بود و بعد‌ها مقامات شهر تصمیم گرفتند منطقه را به مکانی جذاب تبدیل کنند پس ساختمانها را پاکسازی کردند و دیوارها را با رنگهای شاد رنگ زدند تا مردم شهر را که از ورود به آن خودداری می‌کردند به آنجادعوت کنند. با اجرای یک فستیوال قایقرانی منطقه به بزرگترین تفرجگاه شهر تبدیل شد که اکنون هم مملو از کافه و رستوران و توریست است، همانند جریانی که لا بوکای بوئنوس آیرس تجربه کرده بود.
اگر گذرتان به کپنهاگ افتاد حتما از موزه‌ی ملی که مجانی هم هست دیدن کنید. موزه بسیار بزرگ و پیچ در پیچ است و بیننده را به گذشته می‌برد، به زمان وایکینگها تا رنسانس و بعد از آن جنگ جهانی دوم. ظاهرا در زمانهای قدیم مبلغین مذهبی منطقه خودشان سردار جنگی وایکینگ بوده‌اند و مردم را با چماق و تبر به دین مسیحی دعوت می‌کردند، که آثارش هم موجود است. البته دانمارکی‌ها به مقاومت در مقابل نازی‌ها و فراری دادن یهودی‌هایشان به سوئد و نجات اکثریت یهودیان در اردوگاههای آلمان افتخار می‌کنند، که جای افتخار هم دارد. در یکی از سالنهای مربوط به تاریخ دانمارک، تعدادی پارچه‌ی بافته شده وجود دارد که به دستور یکی از پادشاهان، تاریخ سلطنتی این کشور را به تصویر کشیده‌اند و اگرچه تعدادی از آنها در آتش‌سوزی از بین رفته‌اند، اما هنوز چندتا از این تابلوهای تاریخ‌نگاری باقی مانده‌اند که من را یاد افسانه‌های قدیمی روسی (شاید هم گرجی) می‌انداختند. در یکی از این افسانه‌ها، ایوان پادشاه عاشق آناهید زیبا می‌شود و آناهید شرط می‌کند ایوان یک هنر دستی یاد بگیرد تا با او ازدواج کند و ایوان بخاطر عشقش به آناهید به بافندگی روی می‌آورد و همین هنر باعث می‌شود بتواند از زندانهای دشمن پیامی بافته شده روی پارچه‌های زربافت با جواهر به همسرش برساند و آناهید با پی بردن به ماجرا به همراه لشکریانش برای نجات پادشاه بروند. افسانه‌ی زیبایی‌ست. این تابلو پارچه‌های تاریخی هم زیبا بودند و با سلیقه تاریخ کشور را مکتوب کرده بودند.
قسمت دیگر موزه که نظر مرا جلب کرد مربوط به زندگی اسکیموها بود، درباره‌ی نحوه‌ی زندگی و شکارشان، البسه و اشیایی که از استخوان و پوست جانوران شکار شده درست می‌کردند، و در میان این البسه، شورتهای پوستینی از همه جالب‌تر بودند که با طرحها و برش‌های امروزی (در ایران می‌گویند لامبادا) خودنمایی می‌کردند و بیننده را متحیر می‌کردند که زیر آنهمه لباس، چطور اینقدر به سکسی بودن لباس زیرشان اهمیت می‌دهند! البته تماشای مشکهای آب که از پوست یک تکه فُکها درست شده بود و کایاکهای پوستی و حتی عروسکها و اسباب‌بازیهایی که از استخوان و پوست درست می‌شدند خالی از لطف نبود. قسمت بعد که توجه من را به خود جلب کرد خانه‌های عروسکی مفصل و بزرگ بود که هر کدام به اندازه‌ی یک خانه‌ی معمولی امکانات و وسایل داشت. می‌شد از جلو فضای بیرونی و از پشت فضای داخلی خانه‌ها را تماشا کرد. در این قسمت می‌شد آرزوها و رویاهای کودکان دنیا را دید و تصور کرد. قسمت آخر که بخش مدرن و چندرسانه‌ای درباره‌ی تاریخ معاصر اروپا و جهان بود، با طراحی و اجرای خلاقانه بیننده را به یک دنیای جدید می‌برد و به شیوه‌ای جدید اطلاعات و عقاید مختلف را در معرض نمایش می‌گذاشت.
در روز دوم، وقتی از قصد در شهر گم شدیم، از یک بازار محلی سر درآوردیم که بسیار زیبا و سرزنده بود. از انواع کالباس و پنیر و زیتون، تا میوه و سبزیجات و حتی ظرفهای پاته و غذاهای مشابه که یک لایه چربی روی سطحشان ماسیده بود عکس گرفتیم و بعضی را امتحان کردیم. در کل تماشای مردم در حال خرید و اجناس رنگارنگ و فروشنده‌های خوش‌اخلاق خیلی مرا سر شوق آورده بود. بالاخره به ایستگاه قطار برگشتیم و با خریدن مقداری نان عالی در نانوایی روبروی ایستگاه، راهی خانه شدیم. 

سفرنامه‌ی سوئد ۷

در گوتبورگ (یوته‌بوری یا گوتنبرگ) بیشتر از یک نصفه روز وقت صرف نکردیم. تنها به دیدن قسمت انتهایی از رقص سوئدی به مناسبت میدسومار یا همان نیمه‌ی تابستان رفتیم. این جشن تابستانی جشن بلندترین روز سال است که در آن زن و مرد و کودک دست در دست هم حلقه زده و به دور میله‌ای بلند و تزیین شده می‌رقصند. علاوه بر پوشیدن لباسهای محلی، زنها تاجی از گل به سر می‌گذراند و در مجموع مراسم زیبایی‌ست، اما در واقع فرصت پیدا نکردم تا درباره‌ی معنی اشیا و مراسم سئوال کنم. و نکته‌ی دیگر اینکه چون گوتبورگ بزرگترین جمعیت مهاجر در سوئد را در بر دارد، تعداد سوئدی‌های حاضر در مراسم، که رقص‌ها را می‌دانستند به نسبت بقیه زیاد نبود.



 بعد از اتمام مراسم و شدت باران، کم‌کم همه متفرق شدند و ما راهی شهر که بی‌شباهت به شهر ارواح نبود شدیم. واقعا نمی‌توانم هیچ چیزی درباره‌ی گوتبورگ بنویسم، چون در بزرگترین تعطیلی سال در آن شهر بودم و هیچ‌کس را در خیابانها و حتی مراکز خرید ندیدم. همه‌جا کاملا سوت و کور بود، و ما هم تصمیم گرفتیم شهر را ترک کنیم و من حتی فراموش کردم که با عده‌ای از دوستان تماس بگیرم. نتیجه‌ی سفر گوتبورگ البته آشنایی با اشخاصی به یاد ماندنی و دو گربه‌ی ملوس و پشمالو بود که برای خودش نتیجه‌ی بسیار مهمی بود! 



۱۳۹۱ تیر ۸, پنجشنبه

نروژ در دو روز


دو روزی که در اسلو بودم هوا آنقدر آفتابی و گرم و خوب بود که ملت همه ریخته بودند به خیابان تا از آن لذت ببرند، این وسط امر به ما مشتبه شد که اسلو همیشه همینطور شاد و پر تحرک باشد. اصلا تصور برف و بوران برای چنین شهری سخت بود، اما خب، پیست پرش با اسکی در بالای شهر خودنمایی می‌کرد و نمی‌شد کلا واقعیت آمدن زمستان را نادیده گرفت. از طرفی، اسلو نسبت به جاهای دیگر که دیده بودم بیشتر به قطب نزدیکتر بود و می‌شد این‌ را از تاریک نشدن هوا و جاری بودن آب یخ در لوله کشی ساختمانها فهمید. راستش من در این سفر اسلو هیچ کار خاصی جز راه رفتن در شهر و سوار تراموا شدن انجام ندادم. البته شهر به اندازه‌ی کافی و بلکه شدیدتر مملو از مجسمه‌های برنزی‌ست و یک جورهایی مثل یک گالری هنری فضای باز و وسیع می‌ماند. سری هم به تئاتر ملی زدم و متوجه شدم قرار است تئاتر را برای فصل تابستان تعطیل کنند و بروند مسافرت! به قول یکی از دوستان، قضیه مثل همان رستوران‌داری‌ست که ظهر تعطیل می‌کرد می‌رفت ناهار!
 اسلو شهر گرانی‌ست. حتی گرانتر از شهرهای گران امریکا. اینجا باید حواستان به قیمتها باشد، هر چیزی که به نوعی توسط یک شخص تهیه یا عرضه می‌شود گران است، به عنوان مثال، خریدن بلیط سفر از اینترنت بسیار ارزانتر از خریدن همان بلیط از باجه‌ی ایستگاه تمام می‌شود و یا اگر بلیط اتوبوس داخل شهری می‌خواهید، در داخل اتوبوس گرانتر از باجه به فروش می‌رود. به همین نسبت می‌توانید روی خورد و خوراک هم تصمیم بگیرید که به کنسرو و نان سوپر مارکت راضی بشوید یا بروید سراغ رستوران و یا کافه. 
اولین حرکت در شهر گردی، رفتن به تماشای کاخ پادشاه نروژ بود، که بیشتر به یک ساختمان اداری می‌مانست، و تازه حیاط آن یک پارک بود که ملت می‌رفتند در آن پیک‌نیک می‌کردند و یا از آن بدتر، آفتاب می‌گرفتند. از همین وضعیت معلوم بود که پادشاهشان به اندازه‌ی یک صاحبخانه هم جربزه ندارد والّا اصلا چه معنی دارد رعیت بیاید در حیاط کاخ همایونی با مایو دوتکه آفتاب بگیرد؟ حکومت هم که نیمه سوسیالیسی‌ست و پادشاه عملا کاره‌ای نیست، تازه حقوقش هم نباید از بقیه‌ی مردم بیشتر باشد. دلشان خوش است سالی یکبار می‌آیند روی بالکن تا مردم با آنها بای بای کنند. ولله پادشاه هم پادشاههای قدیم!
یکی از حرکتهای رفتاری مردم اسلو که مرا متعجب می‌کرد صبر نداشتن عابرین پیاده برای سبز شدن چراغ راهنمایی بود. ملت همینطور بدون توجه به چراغ راه می‌افتادند وسط خیابان (البته روی خط عابر پیاده) و مرا که منتظر می‌ایستادم کاملا سنگ روی یخ می‌کردند. ولی در مجموع مردمی آرام و خونسرد بودند و تماشایشان که از آفتاب عالی آنروز استفاده کرده در چمن و فضای سبز دراز می‌کشیدند و حرف می‌زدند به بیننده آرامش می‌داد. میزبان من، علی، (که از خواننده‌های این وبلاگ هم است و همین‌جا بخاطر مهمان‌نوازی‌ صمیمانه‌اش تشکر می‌کنم) می‌گفت هوای خوب و آفتابی آنقدر در اسلو کمیاب است که وقتی از راه برسد، غیبت از کار روزانه و گذراندن یک بعد از ظهر در فضای آزاد امری عادی و پذیرفته شده است. در مجموع هم همه‌ی شهروندان یکماه مرخصی دارند که اگر می‌خواهند به جاهای گرمسیر بروند و آفتاب ببینند. آدم این چیزها را می‌بیند یکهو به خودش می‌گوید راستی من توی امریکا دارم چه غلطی می‌کنم؟
مسئله‌ی دیگر که برای من تعجب‌آور بود حریم شخصی بسیار تنگ و کوچکی بود که از طرف شهروندان اسلو اعمال می‌شد. اصولا امریکایی‌ها به داشتن حریم شخصی گل و گشاد معروفند و انگار یک دایره‌ی نامرعی احاطه‌شان کرده که فاصله‌شان را با دیگران حفظ کنند و این فاصله در مواردی مثل برداشت پول از دستگاه خودپرداز و یا پرداخت در صندوق فروشگاه بیشتر هم می‌شود. و البته ده سال زندگی در امریکا این فاصله‌ها را برای آدم جا می‌اندازد و به‌همین‌خاطر وقتی در حال برداشت پول از دستگاه بودم و خانمی آمد و درست در کنار من ایستاد خیلی تعجب کردم. حتی دستگاه خود پرداز مزبور هم پیامی داشت که توصیه می‌کرد در هنگام وارد کردن رمز، صفحه را با یک دست بپوشانیم. البته آنقدر طولانی در شهر نبودم که عمومیت این فاصله‌ی اندک را تشخیص بدهم اما باید بگویم تا همین اندازه برایم بسیار غیر عادی بود.
زیباترین جاذبه‌ی معماری شهر اسلو به نظر من ساختمان اپرای شهر بود که در نزدیکی ایستگاه مرکزی قطار و اتوبوس و در کنار دریا قرار داشت. ساختمانی سفید با اشکال اریب که می‌شد تا سقف آن را قدم زنان بالا رفت بدون اینکه نیاز به پله باشد. آفتاب شدید و برق دیواره‌ی ساختمان فرصت عالی‌ای بود برای عکاسی. داخل ساختمان هم به اندازه‌ی خارجش زیبا و هنرمندانه بود و در کل از معماری مدرن آن بسیار لذت بردم. یک پارک هم به نام پارک فروگنر در غرب شهر وجود دارد که بیشتر از دویست مجسمه‌ی سنگی و برنزی بی‌نظیر از آثار گوستاو ویگلند را به نمایش می‌گذارد. مجسمه‌ها در عین سنگ یا فلز بودن، کاملا حس طبیعی دارند و بیننده فکر می‌کند همین حالاست که مجسمه زنده شود. تماشای این پارک وقت و دقت می‌خواهد که با وجود توریستها کار آسانی نیست. البته ما زمان تماشای مجسمه‌ها را به ساعت یازده بعد از ظهر (نمی‌توانم بگویم شب، چون عملا غروب و طلوع آفتاب در یک فاصله‌ی کوتاه اتفاق افتاد و آسمان هیچوقت تاریک نشد) موکول کردیم و در آن ساعت هم عده‌ای در پارک به پیک‌نیک و بازی مشغول بودند. 
نروژی‌ها ظاهرا آدمهایی خانواده دوست هستند و داشتن خانواده‌های پر جمعیت برایشان لذت‌بخش است. چیزی که برایم جالب بود تماشای مهد کودکهای متحرک بود، منظورم البته گردش روزانه‌ی بچه‌هاست که با کالسکه‌های مخصوص شش نفره یا حتی بیشتر انجام می‌شد و منظره‌ی جالبی بود. علی می‌گوید نروژی‌هایی که می‌شناسد، از رفاه خود شادمان هستند و حتی می‌گویند ما مطمئنیم که فرزندان ما از ما هم بهتر زندگی خواهند کرد. این مسئله‌ی تکان‌دهنده‌ایست، چون من شخصا تابحال با مردمی برخورد نداشته‌ام که تا این حد به آینده امیدوار باشند. درآمد نفت ظاهرا کمک بسیاری به پیشرفت مملکت کرده و صد البته برنامه ریزی‌های درست باعث استفاده‌ی بهینه از این درآمد شده. نکته‌ای که می‌شود در هر گوشه و کنار دید، تفکری‌ست که در پس هر تصمیم‌گیری و تولید نهفته. درآمد افراد به شدت کنترل می‌شود و چون کار سخت‌تر معنی‌اش درآمد بیشتر نیست، رقابت از بین رفته و حتی مذموم شمرده می‌شود. نروژ جامعه‌ایست که در آن معمولی بودن بهترین انتخاب است و کسی سعی نمی‌کند ممتاز باشد. همین مسئله البته می‌تواند به عدم تنوع و یکسویه فکر کردن بیانجامد، همان چیزی که دوست نروژی من هلنا را از این کشور فراری می‌دهد. 
در آخر می‌توانم به امکانات ورزشی شهر اسلو اشاره کنم که برای ورزشهای تابستانی و زمستانی به وفور وجود دارند و برای رسیدن به نزدیکترین زمین یا سالن ورزشی، نیازی نیست خیلی از خانه دور بشوند. مردم اهل ورزش و تمرینهای بدنی هستند و هیکلهای متناسب دارند و حتی شرکتها دارای حمام و دوش هستند تا کارمندانی که با دوچرخه به سر کار می‌آیند بتوانند حمام کنند و با ظاهر آراسته در محل کار خود حاضر شوند. خلاصه‌ی همه‌ی چیزهایی که دیدم و توضیح دادم، برمی‌گردد به آن تفکر پشت هر امکانات و یا قانونی که نروژ را، علیرغم آب و هوای نامناسب، به چنین کشور موفق و پیشرویی تبدیل کرده. 

سفرنامه‌ی سوئد ۶

در مسیر سوئد به نروژ، در قطار، منظره‌ها سبز و زیبا هستند، اما یکنواختی خاصی دارند. هیچ کوه و صخره‌ی عظیمی دیده نمی‌شود. در عوض دریاچه‌های کوچک و بزرگ فراوانی وجود دارند که در زیر نور خورشید می‌درخشند و بعضی از آنها آنقدر آرامند که می‌شود انعکاس جنگل کاج را روی سطح آیینه‌گونشان دید. لبه‌ی جنگل دائم به عقب و جلو می‌رود و ساعتها مسیر به همین شکل طی می‌شود. جاده‌ی باریک دو بانده‌ای که در قسمتی از این مسیر با فاصله از ریل راه‌آهن امتداد دارد و بیننده فکر می‌کند دارد یک فیلم اروپایی تماشا می‌کند. تنها تنوع مسیر ظاهر شدن توربینهای عظیم بادی بود که ساختمانها و درختها در برابرشان ذره‌ای هم نبودند و یک جور هیجان و تمجید را در من برمی‌انگیختند. موقع رد شدن از مرز خواب بودم و متوجه تغییری نشدم اما تا بحال هیچ جا از من پاسپورت و یا کارت دانشجویی (که برای تخفیف گرفتن بلیطهای سفر خیلی به درد می‌خورد) نخواسته‌اند. 
توربینهای بادی 

۱۳۹۱ خرداد ۳۱, چهارشنبه

سفرنامه‌ی سوئد ۵

دیروز یک کشفی کردم و خیلی هم از کشف خودم محظوظ شدم و آن پیدا کردن قفل مخفی دوچرخه‌ها بود. چون هر طور بالا پایین می‌کردم نمی‌توانستم قبول کنم که ملت دوچرخه‌هایشان را همینطور روی زمین خدا ول کنند. قفل مزبور تنها یک میله یا کابل کوچک را بین پره‌های چرخ قرار می‌دهد و در واقع فقط چرخ عقب و یا جلو را از حرکت بازمی‌دارد، بنابراین نیازی به چهار قفله کردنش به تیر چراغ برق و تابلوی ایست و میله‌های نگه‌دارنده در پارکینک دوچرخه‌ها نیست. از طرفی هم یک مسافر مثل من را گول می‌زند که به‌به، چه مملکتی دارند، اینهمه دوچرخه توی خیابان پارک شده کسی نمی‌آید دست به آنها بزند.
دیروز به یک موزه رفتیم، موزه‌ی مهاجرت. البته قرار بود به موز‌ه‌ی شیشه‌گری برویم ولی بدون هیچ تابلو و اعلانی تعطیل بود که این مطلب هم باعث خوش‌خوشان من شد که به‌به، در سوئد هم ممکن است یک چیزهایی درست کار نکنند. تا اینجا فکر می‌کنم سوئدی‌ها و کلمبیایی‌ها در نقاط کاملا متفاوت فرهنگی در زمینه‌ی وقت‌شناسی قرار دارند و اگر شهروند یک کشور به آن‌یکی سفر کند احتمالا دیوانه می‌شود! خب خیلی فرق است بین سوئد که همه‌ی برنامه‌ریزی‌ها روی عقربه‌ی ثانیه شمار حرکت می‌کند و کلمبیا که ثانیه و دقیقه در آن مفهومی ندارد و حتی یکی دو ساعت تاخیر امری عادی و پذیرفته شده است. در واقع در کلمبیا صبح و ظهر و عصر و شب عمومی‌ترین واژگان تعریف زمان هستند. داشتم از چه می‌گفتم؟ آها، موزه‌ی مهاجرت. موزه‌ی مزبور دو قسمت داشت. قسمت بزرگتر آن داستان مهاجرت سوئدی‌ها به امریکا در سالهای سده‌ی هزار و هشتصد میلادی بود. کلا در آنزمان قحطی و فقر بر مردم سایه افکنده بود و عده‌ی بسیاری برای رسیدن به یک زندگی جدید بار و بنه خود را در صندوق می‌ریختند و به امریکا مهاجرت می‌کردند و امریکا در آنزمان، سرزمین فرصتها بود. برایم خیلی جالب بود که تنها خط اتوبوسرانی بین شهری و بین ایالتی حال حاضر امریکا را سه نفر سوئدی شروع کردند که با خرید اتومبیل و جابجا کردن مردم بین یک شهر و شهر دیگری در آن نزدیکی که معدن در آن قرار داشت، سیستم حمل و نقل را راه انداختند و کم‌کم آن را گسترش دادند. یعنی اگر این سوئدی‌ها نبودند امریکا احتمالا همین یک شرکت اتوبوسرانی قراضه را هم نداشت.
قسمت دوم موزه مربوط بود به آشنایی با فرهنگ مهاجرینی که به سوئد آمده‌اند. یک سالن نسبتا خالی که روی دیوارهایش عکسهای بزرگ از غذاهای مختلف به همراه عکس آشپز مربوطه و برگه‌ای که دستور غذایی را در اختیار بازدید کنندگان قرار می‌داد. عکس و دستور غذای دو خانم ایرانی هم در بین عکس سایر مهاجران که اکثرا از کشورهای مسلمان بودند دیده می‌شد.
دیروز به کتابخانه‌ی شهر هم رفتم و کمی کتابهای راهنمای سفر را مطالعه کردم. روی یک سری نشانه‌ی کتاب خوش آمدید را به زبانهای مختلف چاپ کرده بودند، اما فارسی آن نوشته شده بود آمدید خوش. ئه‌سرین آنرا به کارمند قسمت اطلاعات نشان داد و گفت درست آن چطور است. خانم کارمند آنقدر خوشحال شد که من تعجب کردم. واقعا این خارجی‌ها چقدر خوب اشتباهات را می‌پذیرند. البته قسمتی از تعجب من عوض شدن چهره‌ای عبوس و سوئدی به چهره‌ای بشاش و شادمان از پی بردن به یک اشتباه بود. اینطور لحظه‌هاست که آدم به آنها می‌گوید تکان‌دهنده.
دارم می‌روم ایستگاه قطار. قرار است به بیراهه بزنم و یک سر تا پایتخت نروژ بروم. دوست نروژی‌ام هلنا که از ابتدا من را به آمدن تشویق کرده بود حالا مشغول اسباب‌کشی‌ست و گفت فرصت ندارد مرا ببیند. اما خب در اروپا هستیم و هر دوست ایرانی چند دوست ایرانی دیگر می‌شناسد که کمک کنند. می‌روم با دوست تو که دوست داره با دوست من دوست بشه دوست بشم!